Modeltreinen kom je normaal gesproken tegen op zolderkamers, clubbanen en modelspoorevenementen. In het Centraal Museum in Utrecht rijden ze momenteel echter tussen de kunstwerken. De nieuwe tentoonstelling Graffiti laat zien hoe sterk treinen, de stad en graffiticultuur met elkaar verbonden zijn.
De tentoonstelling opende op 10 oktober 2026 en bevat meer dan 120 werken van zeventig kunstenaars. Bekende namen als Jean-Michel Basquiat, Keith Haring en FUTURA 2000 worden gecombineerd met Nederlandse en Utrechtse graffitikunst.
Miniatuur-Utrecht met beschilderde treinen
Speciaal voor de tentoonstelling bouwde Creative Lab Utrecht een miniatuurlandschap van de stad Utrecht. Door het landschap rijden beschilderde modeltreinen die verwijzen naar de graffiti- en treincultuur van de stad.
Creative Lab Utrecht bestaat uit makers die al sinds de jaren negentig actief zijn binnen hiphop, graffiti en streetart. De organisatie werkte eerder met het museum samen voor de tentoonstelling Spuiten en Stikken. Ook daarvoor werden modeltreinen van graffiti voorzien.
Het miniatuurlandschap laat zien dat modelbouw ook buiten de traditionele modelspoorwereld kan worden gebruikt. Niet alleen om een spoorwegbedrijf of historische situatie na te bouwen, maar ook om een verhaal over een stad en haar cultuur te vertellen.
Een treinrit door het museum
Daar blijft het niet bij. In de tentoonstellingsruimte rijdt ook de New Media Express van kunstenaar Josephine Pryde. Dit is een rijdende miniatuurtrein met graffiti waarop bezoekers daadwerkelijk kunnen plaatsnemen.
Het treintje rijdt door een deel van de tentoonstelling en laat bezoekers de kunstwerken vanuit een heel ander perspectief bekijken. Daarmee is de trein niet alleen een kunstwerk, maar tegelijkertijd een bijzondere manier om de expositie te beleven.
Voor modelspoorliefhebbers is het waarschijnlijk even wennen: deze trein rijdt niet door een keurig landschap met stations, seinen en dienstregelingen. Hier vormt het museum zelf de modelbaan.
Treinen als rijdend canvas
Treinen spelen al tientallen jaren een belangrijke rol binnen de graffiticultuur. Vooral in New York werden metrostellen gebruikt om kunst en namen door de hele stad te verspreiden. De tentoonstelling laat zien hoe die straatcultuur uiteindelijk invloed kreeg op de hedendaagse kunstwereld.
Daarbij wordt graffiti niet alleen als losse kunstvorm bekeken. Ook de relatie met architectuur, mode, fotografie, film en het leven in de stad komt aan bod.
De tentoonstelling Graffiti is tot en met 29 maart 2027 te bezoeken in De Stallen van het Centraal Museum in Utrecht. Voor modelspoorliefhebbers die eens iets heel anders willen zien, is dit zonder twijfel een opvallende bestemming. Je ziet tenslotte niet iedere dag een modeltrein dwars door een kunstmuseum rijden.
Over de auteur
